เรื่อง   วัดกับชุมชน (ประเพณียี่เป็ง)

                                                                                             นางสาวจินตนา  สว่างพลกรัง
                                                                                           นักวิชาการศาสนาปฏิบัติการ
                                                                                   สถาบันพระสังฆาธิการ

               งานประเพณียี่เป็ง นั้น คำว่า ยี่ คือ สอง และ เป็ง หมายถึง พระจันทร์ งานยี่เป็งจึงเป็นงานที่จัดขึ้นในวันเพ็ญเดือนสองหรือเดือนยี่ตามปฏิทินจันทรคติขิงชาวล้านนา มีบันทึกในพงศาวดารโยนกและจามเทวี มีว่าครั้งหนึ่งได้เกิดอหิวาตกโรคขึ้นในแคว้นหริภุญไชย ทำให้ชาวเมืองต้องอพยพไปอยู่เมืองหงสาวดี นานถึง 6 ปี จึงจะเดินทางกลับมายังบ้านเมืองเดิมได้ เมื่อเวลาเวียนมาถึงวันที่จากบ้านจากเมืองไป จึงได้มีการทำกระถางใส่เครื่องสักการบูชาธูปเทียนลอยตามน้ำ เพื่อให้ไปถึงญาติพี่น้องที่ล่วงลับไป เรียกว่า การลอยโขมด หรือลอยไฟ

               ในอดีตงานบุญยี่เป็งนั้นจะมีการเทศน์มหาชาติและการปฏิบัติธรรม ชาวบ้านก็จะประดับตกแต่งวัด บ้านเรือน ถนนหนทางให้สวยงามด้วยกล้วย อ้อย ทางมะพร้าว ดอกไม้ และทำตุง ช่อประทีปและชักโคมยี่เป็งในแบบต่าง ๆ เพื่อเป็นพุทธบูชา กลางคืนจะมีการละเล่น งานรื่นเริง มีการลอยกระทงเหมือนกันกับหลายๆภาคของไทย แต่ที่พิเศษคือมีการปล่อยโคมลอย คือ โคมที่ทำด้วยกระดาษว่าวโดยใช้ไอร้อนเพื่อให้โคมลอยขึ้นไป ซึ่งการจุดโคมตามตำนาน กล่าวว่า ทำเพื่อบูชาพระเกษแก้วจุฬามณี และเป็นการนำพาสิ่งชั่วร้าย ภัยพิบัติ ออกไปจากหมู่บ้าน มีทั้งโคมที่ปล่อยกลางวันและกลางคืน มักนำเงินหรือสิ่งของบางอย่างใส่ไว้ในโคมด้วย นับเป็นกิจกรรมเพิ่มความสามัคคีในชุมชนที่มาร่วมมือร่วมใจจัดทำเพื่อบูชาพระพุทธ พระธรรมและพระสงฆ์

                งานประเพณียี่เป็ง ถือว่าประสบความสำเร็จในการสืบสานวัฒนธรรมล้านนา มีผู้คนจากต่างแดนต้องการมาสัมผัส และปล่อยโคมกันมากขึ้นในทุกๆปี แต่หากจะมองย้อนกลับไปในอดีต การจัดทำงานบุญยี่เป็งนั้นก็ไม่อาจปฏิเสธได้ว่า งานบุญยี่เป็งคืองานที่จัดเป็นพุทธบูชา หาใช่เพื่อการท่องเที่ยวและมุ่งหวังผลทางเศรษฐกิจเหมือนอย่างทุกวันนี้ ซึ่งการปล่อยโคมพร้อมกันเป็นหมื่นเป็นแสนโคมก็ส่งผลต่อชุมชนเอง ทั้งปัญหาไฟไหม้ อุปสรรคการบิน และขยะในทุกๆที่ที่โคมลอยไปถึง

                                          *********************************************